Çocuk dostu alan kurulum protokolü
Afetin ilk günlerinde çocuk dostu alan, çocuğa öngörülebilir bir gün ve güvenli bir yetişkin sunar. Bu protokol mekân seçimini, koruma standartlarını, günlük akışı ve kapanış planını içerir.
Protokol Okuma süresi 14 dk Kurulum ekibi için CC BY-NC 4.0
Amaç
Çocuk dostu alan ne yapar
- Çocuğu fiziksel tehlikeden ve istismar riskinden korur
- Günün öngörülebilir bir yapısını geri getirir
- Yaşına uygun oyun, öğrenme ve akran teması sağlar
- Bakım verenlere, çocuğu güvendeyken iş görebilecekleri saatler açar
- Risk altındaki çocuğun erken fark edilmesini ve yönlendirilmesini sağlar
- Toplulukla birlikte, topluluğun kendi kapasitesiyle işletilir
Sınır
Çocuk dostu alan ne değildir
- Kreş ya da çocuk emanet hizmeti değildir
- Okulun yerini almaz; okula dönüşü geciktirmemelidir
- Terapi merkezi değildir; grup terapisi yapılmaz
- Kalıcı bir kurum değildir — baştan çıkış planıyla kurulur
- Bağış ve ziyaretçi fotoğrafı çekilen bir vitrin değildir
- Eğitimsiz gönüllünün tek başına yürütebileceği bir yapı değildir
Adım 1
Mekân seçimi
Kurulum kararı, topluluğun kendisiyle birlikte alınır. Yer seçimi yapılmadan önce ailelere ve çocuklara sorulur: nereye güvenle gidebilirler, hangi yol riskli, hangi saatler uygun?
Yapısal güvenlik
- Hasarsız yapı ya da açık alanda çadır; hasarlı bina asla kullanılmaz
- Enkaz, çukur, trafik ve su kanalından uzak
- Elektrik hattı ve jeneratörden güvenli mesafe
- Zemin düz, kaygan değil, keskin malzeme yok
Erişim
- Yürüme mesafesinde, yol güvenli
- Tekerlekli sandalyeyle girilebilir
- Kız ve erkek çocuklar için eşit erişim
- Toplulukların tümüne açık, ayrımcılık yok
Altyapı
- Temiz su ve el yıkama noktası
- Ayrı ve kilitlenebilir tuvalet, aydınlatmalı
- Gölge, ısınma ve havalandırma
- Tek ve gözetimli giriş; çevresi tanımlı
Alan büyüklüğü için pratik ölçü: kapalı alanda çocuk başına yaklaşık 3 m², açık oyun alanında daha fazlası. Kalabalıklaşan bir alan, güvenli olmaktan çıkar; kapasite aşılıyorsa vardiya sistemine geçin.
Adım 2
Koruma standartları — pazarlık konusu değildir
Personel ve oran
- Her grupta en az iki yetişkin; hiçbir yetişkin çocukla yalnız kalmaz
- Sahada yaygın kullanılan oran: 6 yaş üstü için bir kolaylaştırıcıya 15 çocuk, 6 yaş altı için bir kolaylaştırıcıya 5 çocuk
- Ekipte kadın ve erkek kolaylaştırıcı birlikte bulunur
- Topluluktan kolaylaştırıcı seçilir ve eğitilir
- Engelli çocuk katılıyorsa ek destek personeli planlanır
Çocuk koruma kuralları
- Her çalışan ve gönüllü çocuk koruma politikasını imzalar; sabıka ve referans kontrolü yapılır
- Giriş–çıkış kaydı tutulur; çocuk yalnızca kayıtlı velisine ya da önceden bildirilmiş kişiye teslim edilir
- Fotoğraf ve video çekimi yasaktır; istisna ancak veli ve çocuğun bilgilendirilmiş onayı ve kurum izniyle olur
- Bildirim yolu görünür yerde asılıdır: şüphe durumunda kime, nasıl, ne kadar sürede bildirilir
- Yalnız kalmış çocuk derhal koruma birimine bildirilir ve alanda tek başına bırakılmaz
Bu maddelerden biri sağlanamıyorsa alan açılmaz. Eksik koruma standardıyla kurulan bir çocuk dostu alan, korumayı sağladığını varsaydırdığı için hiç açılmamasından daha risklidir.
Adım 3
Günlük akış — üç saatlik oturum
Akışın kendisi bir müdahaledir: aynı sırayla tekrarlanan bir gün, çocuğa dünyanın yeniden öngörülebilir olduğunu söyler. Sırayı değiştirmeyin; değiştirecekseniz önceden haber verin.
-
15 dk
Karşılama ve kayıt
İsimle selamlama, giriş kaydı, el yıkama. Aynı kolaylaştırıcının kapıda durması, tanıdık yüz etkisini güçlendirir.
-
15 dk
Açılış halkası
Günün planı anlatılır, alan kuralları birlikte tekrar edilir, bir isim oyunu oynanır. Kurallar çocuklarla birlikte yazılır ve duvarda asılı durur.
-
45 dk
Yapılandırılmış etkinlik
Yaş gruplarına ayrılmış çalışma: resim, müzik, hareket oyunu, hikâye. Travmanın yeniden anlatılmasını isteyen etkinlik yapılmaz.
-
20 dk
Ara — su ve atıştırmalık
Tuvalet ve el yıkama. Alerji bilgisi kayıtlı olmalı; dağıtım eşit ve görünür biçimde yapılır.
-
45 dk
Serbest oyun
Çocuğun seçtiği oyun. Kolaylaştırıcı yönlendirmez, gözlemler. Depremi canlandıran oyun engellenmez; güvenlik sınırı içinde bırakılır.
-
20 dk
Sakinleşme
Yavaş tempolu kapanış: nefes oyunu, sessiz hikâye, gevşeme. Çocuk yüksek uyarılmışlıkla alandan çıkmamalı.
-
20 dk
Kapanış ve teslim
Yarının planı söylenir — bu, ayrılığı kolaylaştırır. Teslim kaydı imzalanır. Ardından ekip 20 dakikalık kısa değerlendirme yapar.
Adım 4
Malzeme listesi
- Minder, hasır ya da halı; gölgelik
- Boya kalemi, kâğıt, makas (küt uçlu), yapıştırıcı
- Top, ip, hafif spor malzemesi
- Yapı blokları, yapboz, kukla
- Hikâye kitapları — Türkçe ve diğer diller
- Kayıt defteri, yaka kartı, duvar panosu
- İlk yardım çantası ve el dezenfektanı
- Kilitlenebilir malzeme dolabı
Adım 5
Ekip eğitimi
- Çocuk koruma politikası ve bildirim yolu
- İlk psikolojik yardım temel eğitimi
- Yaşa uygun etkinlik yürütme
- Engelli çocuğun katılımı
- Ayrımcılık ve dışlanmayla baş etme
- Kayıt tutma ve gizlilik
- Haftalık süpervizyon toplantısı
Adım 6
İzleme ve çıkış
- Günlük katılım sayısı: yaş ve cinsiyete göre
- Gelmeyi bırakan çocuğun takibi
- Çocuklardan ve ailelerden düzenli geri bildirim
- Yönlendirme sayısı ve sonucu
- Okullar açıldıkça saatlerin okul dışına kayması
- Kapanış tarihi ve devir planının baştan yazılması
- Topluluğa devir: kim, hangi kaynakla sürdürecek
Yazdırılabilir
Açılış öncesi kontrol listesi
Alan: Tarih: Sorumlu:
Mekân
- Yapı hasarsız ya da açık alan güvenli
- Tek ve gözetimli giriş, çevre tanımlı
- Tekerlekli sandalyeyle erişilebilir
- Temiz su ve el yıkama noktası var
- Ayrı, kilitlenebilir, aydınlatmalı tuvalet
- Gölge / ısınma sağlanmış
- Çocuk başına yaklaşık 3 m² alan
Ekip ve koruma
- Her grupta en az iki yetişkin
- Kadın ve erkek kolaylaştırıcı birlikte
- Herkes çocuk koruma politikasını imzaladı
- Referans ve arka plan kontrolü yapıldı
- Bildirim yolu duvarda asılı
- Giriş–çıkış ve teslim kaydı hazır
- Fotoğraf yasağı ekibe ve ziyaretçiye duyuruldu
İşleyiş
- Günlük akış yazılı ve panoda
- Alan kuralları çocuklarla birlikte yazıldı
- Yaş grupları ve vardiya planı belirli
- Alerji ve sağlık bilgisi kayıtlı
- İlk yardım çantası yerinde ve dolu
- Yönlendirme listesi güncel (sağlık, koruma, MHPSS)
Topluluk ve çıkış
- Yer ve saatler topluluğa danışılarak belirlendi
- Aileler kayıt ve teslim kuralını biliyor
- Geri bildirim ve şikâyet kanalı duyuruldu
- Kapanış tarihi ve devir planı yazılı
- Okul açılışıyla uyumlu saat planı var
Kaynakça
Bu sayfadaki bilgilerin kaynağı
Koruma standartları, personel oranları ve izleme başlıkları aşağıdaki kaynaklardan uyarlanmıştır. Günlük akış, TAKDER'in önerdiği uygulama düzenidir ve yerel koşullara göre değiştirilebilir.
- Çocuk koruma asgari standartları
- The Alliance for Child Protection in Humanitarian Action (2019). Minimum Standards for Child Protection in Humanitarian Action (CPMS). alliancecpha.org
- Çocuk dostu alan uygulaması
- UNICEF & World Vision (2018). Operational Guidance: Community Based Child Friendly Spaces. unicef.org
- Psikososyal destek çerçevesi
- Inter-Agency Standing Committee (2007). IASC Guidelines on MHPSS in Emergency Settings. interagencystandingcommittee.org
- Su, hijyen ve alan standartları
- Sphere Association (2018). The Sphere Handbook. spherestandards.org
- Engelli çocukların katılımı
- Inter-Agency Standing Committee (2019). Guidelines on Inclusion of Persons with Disabilities in Humanitarian Action. interagencystandingcommittee.org
Bağlantılar kaynağın yayıncısına gider; son erişim 11 Eylül 2026. Künyede hata görürseniz bize bildirin, düzeltiriz.