Okul temelli hazırlık eğitimi müfredatı
İlkokul, ortaokul ve lise için üç ayrı ders planı ve travma-bilinçli bir tatbikat yönergesi. Öğretmenin ek malzeme almadan, kendi sınıfında uygulayabileceği biçimde yazıldı.
Müfredat Üç ders planı + tatbikat Yazdırmaya hazır CC BY-NC 4.0
Korkutmayın. Afet eğitiminin amacı tehlikeyi anlatmak değil, çocuğa ne yapacağını öğretmektir. Yıkım görüntüsü göstermek, habersiz alarm çalmak ve “ölürsünüz” anlatısı kullanmak kaygıyı artırır, davranışı değiştirmez. Bu müfredatın her adımı bu ilkeye göre kurulmuştur.
Çerçeve
Üç kazanım, üç seviye
Müfredat üç temel kazanım üzerine kuruludur ve her seviyede aynı üçü, yaşa uygun derinlikte tekrar eder:
- Beden hafızası. Sarsıntı başladığında düşünmeden yapılacak hareket: çök – kapan – tutun.
- Bağlantı. Sonrasında nereye gidileceği, kiminle buluşulacağı, kime haber verileceği.
- Yetkinlik. Çocuğun evde ve okulda somut bir hazırlık işini kendi başına yapabilmesi. Yapabilme hissi, kaygının doğrudan panzehiridir.
Her ders planı 40 dakikalıktır ve tek başına uygulanabilir. Üçü birlikte, aynı okulda farklı seviyelere paralel verilecek biçimde tasarlanmıştır. Sınıf öğretmeni tarafından uygulanabilir.
Ders planı 1
İlkokul (6–10 yaş) · “Kaplumbağa gibi”
Bu yaşta hedef bilgi değil, harekettir. Ders boyunca “deprem olursa ne olur” sorusuna değil, “deprem olursa ne yaparız” sorusuna cevap verilir.
-
5 dk
Açılış — yer hareket eder
Bir tepsiye konulmuş bloklar hafifçe sallanır. “Yer bazen kıpırdar, biz de hazır oluruz” cümlesiyle çerçevelenir. Görüntü, video ya da ses efekti kullanılmaz.
-
10 dk
Kaplumbağa hareketi
Çök – kapan – tutun, kaplumbağa benzetmesiyle öğretilir: dizlerin üstüne çök, kabuğunun altına gir (masa), kabuğunu tut. Öğretmen önce yapar, sınıf tekrarlar.
-
10 dk
Oyun — “Sallan, dur, kaplumbağa!”
Müzik çalarken serbest hareket, öğretmen “kaplumbağa” dediğinde herkes masanın altına. Üç tekrar. Yarışma ve eleme yok; amaç hızlanmak değil, hareketin kendiliğinden gelmesi.
-
10 dk
Benim güvenli yetişkinim
Her çocuk, okulda ve evde kendisini bulacak iki yetişkinin adını çizer ve yazar. Kâğıt eve gider; ailenin de aynı ismi bilmesi istenir.
-
5 dk
Kapanış — sakin bitiş
Üç yavaş nefes, kısa bir hikâye. Ders yüksek uyarılmışlıkla bitmez. Eve görev: evdeki güvenli masayı ailesiyle birlikte seçmek.
Ders planı 2
Ortaokul (11–14 yaş) · “Evimizin haritası”
Bu yaş grubu nedenleri öğrenmek ister ve sorumluluk almaktan hoşlanır. Ders, bilgiyi eve taşınan somut bir göreve bağlar.
-
8 dk
Neden sallanır
Levha hareketi, fay ve dalga yayılımı basit bir modelle anlatılır. Doğu Akdeniz'in ve Kıbrıs'ın konumu haritada gösterilir. Büyük felaket senaryosu anlatılmaz; mekanizma anlatılır.
-
7 dk
Çök – kapan – tutun, tartışmalı hâliyle
Neden koşmuyoruz, neden kapı eşiği değil, neden asansör yok? Öğrenciler nedenleri kendileri bulur; ezber yerine gerekçe kurulur.
-
15 dk
Grup çalışması — risk avı
Gruplar sınıfın krokisini çizer ve devrilecek, düşecek, yolu kapatacak her şeyi işaretler. Her grup bir düzeltme önerir; uygulanabilir olanlar o hafta okul idaresine iletilir.
-
7 dk
Aile planı görevi
Aile afet planı formu dağıtılır. Görev öğrencinindir: buluşma noktasını ve ada dışı irtibat kişisini ailesiyle birlikte doldurmak, bir hafta içinde getirmek.
-
3 dk
Kapanış
Bir cümlelik tur: “Bu hafta evde yapacağım tek şey…” Somut ve küçük olsun; yapılabilir olan yapılır.
Ders planı 3
Lise (15–18 yaş) · “Mahallede kim ne yapar”
Ergenler afette hem en çok riske giren hem de en çok işe yarayan yaş grubudur. Ders, onları izleyici değil görevli konumuna koyar.
-
8 dk
İlk 72 saat kimindir
Afetin ilk saatlerinde kurtarmaların büyük bölümünü profesyonel ekipler değil, olay yerindeki komşular yapar. Bu, ergene sorumluluğu somutlaştırarak anlatılır.
-
10 dk
Ne yapılır, ne yapılmaz
Enkaza girilmez, ağır kaldırma denenmez, yaralı zorunlu olmadıkça hareket ettirilmez. Buna karşılık: yer bildirme, ses duyurma, su taşıma, küçük çocuklarla ilgilenme, yaşlı komşuyu kontrol etme.
-
10 dk
Bilgi kirliliği modülü
Afette yayılan yanlış bilgi örnekleri üzerinden dört adımlı doğrulama uygulanır. Sahte yardım çağrısı ve eski görüntünün yeniymiş gibi paylaşılması özellikle çalışılır.
-
10 dk
Senaryo çalışması
Gruplara kısa saha senaryoları verilir: “Okuldasın, sarsıntı bitti, telefon çekmiyor, kardeşin ilkokulda.” Her grup ilk üç adımını yazar ve sunar. Senaryolarda yaralanma ayrıntısı ve ölüm anlatısı kullanılmaz.
-
2 dk
Kapanış ve gönüllülük
Okul afet ekibi ve gönüllülük yolları tanıtılır. İlgilenen öğrenciler için iletişim bilgisi bırakılır.
Tatbikat
Travma-bilinçli tatbikat yönergesi
Tatbikat, doğru yapıldığında güven; yanlış yapıldığında travma üretir. Aşağıdaki sıra, özellikle daha önce deprem yaşamış ya da yakınını kaybetmiş öğrencilerin sınıfta bulunduğu varsayımıyla yazılmıştır.
Önce — hazırlık
- Haber verin. İlk tatbikatlar asla habersiz yapılmaz. Gün ve saat önceden duyurulur.
- Etkilenmiş öğrenciler önceden belirlenir; isteyene sınıfta kalma ya da gözlemci olma seçeneği verilir.
- Velilere bilgi notu gönderilir.
- Alarm sesi kullanılacaksa önceden dinletilir; ani ve yüksek ses sürpriz olmamalıdır.
- Tahliye yolu, engelli öğrenci için önceden planlanır ve refakatçi belirlenir.
Sırasında — uygulama
- Sinyal → çök, kapan, tutun → 60 saniye bekle.
- “Sarsıntı bitti” anonsu → sıralı tahliye, koşmadan.
- Toplanma alanında yoklama; eksik varsa bildirim zinciri işletilir.
- Süre tutulur ama yarıştırılmaz; hız değil düzen ölçülür.
- Ağlayan ya da donan öğrenci için görevli bir öğretmen önceden atanmıştır.
Sonra — kapanış
- Sınıfa dönüşte 10 dakikalık sakinleşme: nefes, su, kısa konuşma.
- “Neyi iyi yaptık, neyi değiştirelim” turu — eleştiri değil, iyileştirme.
- Zorlanan öğrenci rehberlik servisine yönlendirilir; zorlama olmadan.
- Aksayan noktalar yazılır; bir sonraki tatbikattan önce düzeltilir.
Kesinlikle yapılmayacaklar
- Gerçekmiş gibi sunulan, habersiz ve gerçekçi ses efektli tatbikat
- Yıkım ve ceset görüntüsü içeren video gösterimi
- Öğrencilerden kendi deprem anılarını sınıfta anlatmalarının istenmesi
- Sınıflar arası hız yarışması ve başarısız sayılan sınıf ilanı
- Cezalandırıcı dil: “Böyle yaparsan ölürsün.”
Sıklık: yılda en az iki tatbikat. İlki duyurulu, ikincisi — sınıf hazır hâle geldiyse ve etkilenmiş öğrenciler için düzenleme yapıldıysa — kısa önceden bildirimle yapılabilir.
Yazdırılabilir
Öğretmen kontrol listesi
Okul: Sınıf: Tarih:
Ders öncesi
- Etkilenmiş öğrenciler belirlendi
- Rehberlik servisi haberdar
- Velilere bilgi notu gönderildi
- Malzeme hazır (kâğıt, kalem, kroki)
- Sınıfta güvenli masa/alan belirlendi
Ders sonrası
- Her öğrenci hareketi uyguladı
- Güvenli yetişkin / buluşma noktası yazıldı
- Eve görev verildi
- Ders sakin bir kapanışla bitti
- Zorlanan öğrenci yönlendirildi
Okul düzeyinde
- Tahliye planı güncel ve asılı
- Toplanma alanı işaretli
- Dolap ve raflar sabitlendi
- Engelli öğrenci için tahliye planı var
- Yıllık iki tatbikat takvime işlendi
- Aile afet planı formu dağıtıldı
Destek
Okulunuza gelelim
Müfredatı öğretmenlerinize aktarabilir, ilk tatbikatı birlikte yürütebilir ve okulunuzun tahliye planını gözden geçirebiliriz. Özel eğitim okulları ve kaynaştırma sınıfları için ayrı uyarlama yapıyoruz.
Eğitim talep edin Aile afet planı formu Bilgi kirliliği modülü
Kaynakça
Bu sayfadaki bilgilerin kaynağı
Eğitim ilkeleri, tatbikat yönergesi ve okul güvenliği başlıkları aşağıdaki kaynaklardan uyarlanmıştır. Ders planlarının akışı ve etkinlikler TAK-DER'in kendi tasarımıdır.
- Acil durumda eğitim standartları
- Inter-Agency Network for Education in Emergencies (2024). INEE Minimum Standards for Education: Preparedness, Response, Recovery. inee.org
- Sarsıntı anı davranışı ve tatbikat
- Earthquake Country Alliance. Drop, Cover, Hold On ve Great ShakeOut tatbikat yönergeleri. earthquakecountry.org
- Okul güvenliği çerçevesi
- Global Alliance for Disaster Risk Reduction and Resilience in the Education Sector (2022). Comprehensive School Safety Framework 2022–2030. gadrrres.net
- Travma-bilinçli okul yaklaşımı
- National Child Traumatic Stress Network. Creating Trauma-Informed Schools. nctsn.org
- KKTC hazırlık yönergesi
- KKTC Sivil Savunma Teşkilatı Başkanlığı. Beklenilmeyene Hazır Olmak broşürü. sivilsavunma.gov.ct.tr
Bağlantılar kaynağın yayıncısına gider; son erişim 11 Eylül 2026. Künyede hata görürseniz bize bildirin, düzeltiriz.